Wie zich in de Europese Unie (EU) verdiept, komt al snel allerlei namen tegen: het Europees Parlement, de Europese Commissie, de Raad, het Hof van Justitie, de Europese Centrale Bank en de Europese Rekenkamer. Ze klinken belangrijk, maar wat doen ze precies? En hoe verhouden ze zich tot elkaar?
Hier vind u overzicht van de belangrijkste EU-instellingen. Elke instelling wordt uitgelicht en haar rollen worden onder de loep genomen. Wat doen deze instellingen precies en hoe werken ze samen in de EU? Het is belangrijk om te weten welke bevoegdheden deze instellingen hebben om een beter beeld te krijgen van de EU en haar taken.
Het Europees Parlement
Het Europees Parlement is de instelling die de burgers van de EU-lidstaten vertegenwoordigt. De leden van het Europees Parlement (ook wel Europarlementariërs genoemd) worden om de vijf jaar rechtstreeks gekozen. U stemt dus op nationale kandidatenlijsten, maar zij nemen hun zetel in een Europees parlement in.
Het Parlement is medewetgever. Dat betekent dat het, samen met de Raad van de Europese Unie, over de meeste voorstellen voor nieuwe EU-wetgeving beslist. Een voorstel van de Europese Commissie komt bij het Parlement op de agenda, wordt besproken in commissies en in de plenaire vergadering, en kan daar worden gewijzigd of afgewezen.
Naast het wetgevingswerk heeft het Parlement een controlerende functie, namelijk:
- Het goedkeuren van de samenstelling van de Europese Commissie
- Vragen stellen aan de Commissie en andere instellingen
- Ze besluiten samen met de Raad over de jaarlijkse EU-begroting
In uiterste gevallen kan het Parlement een motie van afkeuring indienen waarmee de Commissie als geheel zou moeten aftreden. In de praktijk is dat een zwaar middel dat zelden wordt ingezet, maar het laat zien dat het Parlement meer doet dan alleen wetten aannemen.
De Europese Commissie
De Europese Commissie is het orgaan dat vaak wordt omschreven als het “dagelijks bestuur” van de EU. Zij bestaat uit één commissaris per lidstaat, plus een voorzitter. Commissarissen handelen niet namens hun eigen land, maar behoren het algemene belang van de Europese Unie te dienen.
Een van de belangrijkste taken van de Commissie is het recht van initiatief voor wetgeving. In de meeste gevallen kan alleen de Commissie formeel nieuwe EU-wetten voorstellen. Daar gaat een voorbereidingsproces aan vooraf: er worden analyses gemaakt, effecten onderzocht en betrokken partijen geraadpleegd. Pas daarna wordt een voorstel officieel naar het Parlement en de Raad gestuurd.
Dat is natuurlijk niet het enige wat de Europese Commissie doen. De Commissie doet d0aarnaast ook:
- Ze beheren een groot deel van het EU-budget
- Er wordt waargenomen om de lidstaten de EU-regels wel toepassen
- Zij vertegenwoordigen de EU op bepaalde terreinen in het buitenland, bijvoorbeeld bij handelsbesprekingen
Als een lidstaat zich volgens de Commissie niet houdt aan het EU-recht, kan zij een inbreukprocedure starten. Dat kan uiteindelijk leiden tot een zaak bij het Hof van Justitie van de Europese Unie.
De Raad van de Europese Unie
De Raad van de Europese Unie, meestal “de Raad” genoemd, is de instelling waarin de ministers van de lidstaten vergaderen. Welke ministers samenkomen, hangt af van het onderwerp. Gaat het over milieu, dan komen de milieuministers, bij onderwijs de onderwijsministers, enzovoort.
De Raad is, samen met het Europees Parlement, verantwoordelijk voor het aannemen van de meeste EU-wetgeving. Een gewone wetgevingsprocedure werkt als volgt voor de Raad:
- De Raad ontvangt het voorstel van de Commissie
- De lidstaten bespreken dit voorstel en stellen hun standpunt vast
- Als laatst onderhandelt de Raad met het Parlement over een definitief voorstel
De Raad speelt ook een rol bij het vaststellen van de EU-begroting, dat doen zij samen met het Parlement. Ook regelen zij de coördinatie van bepaalde nationale beleidsvelden, zoals economisch en werkgelegenheidsbeleid,
Bij veel onderwerpen wordt gestemd met gekwalificeerde meerderheid. Op enkele gevoelige terreinen, bijvoorbeeld sommige aspecten van het belasting- of buitenlands beleid, is nog steeds unanimiteit nodig.
Het Hof van Justitie
Het Hof van Justitie van de Europese Unie waakt over de juiste toepassing en uitleg van het EU-recht. Het is gevestigd in Luxemburg en bestaat grofweg uit twee niveaus: het Hof van Justitie en het Gerecht. Samen vormen zij de rechterlijke macht op EU-niveau.
Er zijn twee soorten zaken die vaak terugkomen:
- Prejudiciële vragen: Nationale rechters vragen het Hof om uitleg van een bepaling uit het EU-recht, zodat zij hun nationale zaak kunnen beslissen in lijn met dat recht.
- Inbreukprocedures: De Europese Commissie (of soms een andere lidstaat) meent dat een lidstaat zijn verplichtingen uit het EU-recht niet nakomt en legt dit voor aan het Hof.
Daarnaast houdt het Hof zich bezig met beroepen tegen handelingen van EU-instellingen, bijvoorbeeld wanneer bedrijven of personen vinden dat een bepaalde verordening of beschikking in strijd is met hogere regels.
Door op deze manier te werken, helpt het Hof ervoor te zorgen dat EU-recht in alle lidstaten op dezelfde manier wordt uitgelegd. Zo wordt voorkomen dat één en dezelfde EU-regel in verschillende landen totaal anders wordt toegepast.
De Europese Centrale Bank (ECB)
De Europese Centrale Bank (ECB) is de centrale bank van de landen die de euro gebruiken. Haar kernopdracht is het waarborgen van prijsstabiliteit in het eurogebied. In de praktijk betekent dit dat de ECB via haar beleid probeert te voorkomen dat de inflatie te hoog of te laag wordt.
De ECB stelt de belangrijkste rentevoeten voor het eurogebied vast en stuurt via haar beleid de hoeveelheid geld die in omloop is. Dat doet zij niet alleen: de ECB werkt nauw samen met de nationale centrale banken van de eurolanden binnen het Europees Stelsel van Centrale Banken.
Daarnaast heeft de ECB taken op het gebied van bankentoezicht. Binnen het gemeenschappelijk toezicht mechanisme houdt zij toezicht op de belangrijkste banken in de eurolanden. Doel daarvan is onder meer de stabiliteit van het financiële systeem te bevorderen.
De ECB is geen wetgever en neemt geen besluiten over nationale begrotingen. Wel vormt haar beleid de financiële achtergrond waartegen veel economische keuzes in de lidstaten en op EU-niveau worden gemaakt.
De Europese Rekenkamer
De Europese Rekenkamer is de instelling die de inkomsten en uitgaven van de EU controleert. Zij onderzoekt of het geld dat via de EU-begroting wordt uitgegeven rechtmatig is, dus in overeenstemming met de geldende regels. Ook kijkt het of het doelmatig wordt besteed, met andere woorden: of de beschikbare middelen zo efficiënt mogelijk worden gebruikt.
De Rekenkamer doet dit door audits en onderzoeken uit te voeren, zowel bij EU-instellingen als in de lidstaten wanneer het om EU-middelen gaat. De resultaten verschijnen in jaarverslagen en rapporten. Deze rapporten zijn onder meer belangrijk voor het Europees Parlement, dat op basis daarvan besluit of het de Commissie “decharge” verleent voor het gevoerde financiële beheer.
De Rekenkamer kan zelf geen boetes opleggen of juridische sancties uitspreken. Haar invloed ligt vooral in transparantie en publieke verantwoording: door systematisch te rapporteren, wordt zichtbaar waar het goed gaat en waar risico’s of terugkerende fouten zitten.
Hoe de instellingen samen functioneren
De instellingen die hierboven zijn beschreven, staan niet los van elkaar. Een voorstel voor nieuwe wetgeving begint vaak bij de Europese Commissie, gaat daarna langs het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie, en komt na aanneming in de uitvoerings- en controlefase terecht. Als er discussies ontstaan over de juiste uitleg of naleving van de regels, kan het Hof van Justitie een bindende uitspraak doen.
Intussen vormt het beleid van de Europese Centrale Bank de financiële achtergrond voor veel economische besluiten, terwijl de Europese Rekenkamer beoordeelt of het geld dat via de EU-begroting wordt uitgegeven correct en verantwoord wordt gebruikt.
Gezamenlijk zorgen deze instellingen voor een systeem waarin wetgeving wordt voorbereid, besproken en vastgesteld, waarin regels in de praktijk worden toegepast en gecontroleerd. En waarin door onafhankelijke toetsing wordt nagegaan of besluiten rechtmatig zijn en het financiële beheer zorgvuldig verloopt.
Zoeken
